Belçika’dan Tarihi Adım: Ekokırım Suçuna 20 Yıla Kadar Hapis Cezası Yürürlükte

Doğal yaşama ve çevreye telafisi güç zararlar veren faaliyetlere karşı uluslararası hukukta bir dönüm noktası yaşandı. Belçika Temsilciler Meclisi tarafından 2024 yılının başlarında onaylanan yeni ceza yasası paketi, eylül ayı itibarıyla resmen uygulanmaya başlandı. Düzenlemeyle birlikte Belçika, geniş çaplı çevre felaketlerine yol açan eylemleri “ekokırım” (ecocide) adıyla bağımsız ve ağır bir suç olarak tanımlayan ilk Avrupa Birliği (AB) ülkesi oldu.

Ekokırım Suçunun Kapsamı ve Hukuki Tanımı

Yürürlüğe giren yeni mevzuatta ekokırım; failin yaratacağı yıkıcı sonuçları bilmesine rağmen kasten gerçekleştirdiği ya da ihmal ettiği, doğada telafisi güç, geniş ölçekli ve uzun vadeli tahribata yol açan yasa dışı eylemler olarak nitelendirildi.

Yasa çerçevesinde özellikle şu vakalar doğrudan ekokırım suçu kapsamında yargılanabilecek:

• Okyanus ve deniz ekosistemlerini yok eden kitlesel petrol sızıntıları,
• Geniş coğrafyaları etkileyen kontrolsüz endüstriyel ve kimyasal atık deşarjları,
• Radyoaktif maddelerin ve nükleer atıkların doğada geri dönülemez ağır tahribatlara yol açması.

Şirketlere Milyonluk Para Cezası, Faillere Ağır Hapis

Çevreye karşı işlenen suçların cezasız kalmaması amacıyla yaptırımlar son derece caydırıcı seviyede tutuldu. Kanuna göre:

• Gerçek Kişiler: Doğayı kasten tahrip eden bireyler 15 yıldan 20 yıla kadar hapis cezası istemiyle yargılanacak.
• Tüzel Kişiler (Şirketler): Suça karışan kurum ve şirketlere 1,2 milyon avrodan başlayıp 1,6 milyon avroya kadar ulaşan ağır adli para cezaları uygulanabilecek.

Bir Eylemin Ekokırım Sayılması İçin Hangi Şartlar Gerekiyor?

Yargı mercilerinin bir çevre felaketini ekokırım kapsamında değerlendirebilmesi için üç temel unsurun bir arada bulunması şart koşuluyor: Zararın hem derin hem uzun süreli hem de geniş bir alana yayılmış olması, eylemin hukuka aykırı biçimde ve kasten yapılması, failin bu yıkımın bilincinde olması.

Yeni ceza düzenlemesi Belçika’da özellikle Kuzey Denizi sınırları, radyasyon güvenliği ve radyoaktif atık yönetimi gibi doğrudan federal yönetimin yetki sahasına giren kritik alanlarda aktif olarak uygulanacak.

Ekokırım (Ecocide) Ne Anlama Geliyor?

Ekolojik kırım ifadesinin kısaltması olan “ekokırım” terimi, Avrupa Hukuk Enstitüsü tarafından “Bedeli hayat pahasına dahi olsa doğal çevrenin tahrip edilmesi ve yok oluşa sürüklenmesi” şeklinde formüle ediliyor. Belçika’nın attığı bu adımın, diğer AB üye ülkeleri ve küresel çevre hukuku normları için emsal teşkil etmesi bekleniyor.