Yargıtay’dan Minibüs Kahyalarını İlgilendiren Emsal Karar: Bahşişle Çalışana Kıdem Tazminatı Yok

Büyükşehirlerdeki toplu taşıma ağının en önemli unsurlarından biri olan minibüs hatlarında, araçların hareket saatlerini, kalkış sırasını ve durak disiplinini organize eden kahyalar (değnekçiler) için yargıdan emsal niteliğinde bir karar çıktı. Yargıtay 9. Hukuk Dairesi, gelirini minibüs şoförlerinin verdiği bahşişlerle sağlayan kahyaların kıdem ve ihbar tazminatı talep edemeyeceğine hükmetti.

15 Yıllık Çalışmanın Ardından Açılan Alacak Davası

Herhangi bir yasal statüsü bulunmamasına rağmen hatların sevk ve idaresinde fiilen görev alan bir durak kahyası (T.K.), 15 yıllık hizmetinin ardından hak ettiği ücretleri temin edemediğini belirterek görevinden ayrıldı. Durak yönetimiyle anlaşmaya varamayan çalışan, alacaklarının tahsili amacıyla İş Mahkemesi’ne başvurdu.

Davacı dilekçesinde; fazla mesai yaptığını, yıllık izin haklarının kullandırılmadığını ve yasal hak edişlerinin ödenmediğini öne sürerek kıdem tazminatı, ihbar tazminatı, fazla mesai alacağı, resmi tatil ücretleri ve asgari geçim indirimi (AGİ) gibi kalemlerin davalıdan tahsil edilmesini istedi.

Davalı taraf ise savunmasında; söz konusu şahsın doğrudan durak yönetimi tarafından istihdam edilmediğini, esnafın ortak kararıyla hatta kabul edildiğini ve geçimini şoförlerin münferit olarak verdiği yevmiye/bahşişlerle sağladığını belirterek davanın husumet yönünden reddedilmesini talep etti.

Yerel Mahkeme ile Üst Mahkeme Arasındaki Görüş Ayrılığı

İlk derece mahkemesi sıfatıyla dosyayı inceleyen İş Mahkemesi, davacının haklı fesih şartlarını taşıdığını kabul ederek kıdem tazminatı, yıllık izin ve fazla çalışma alacaklarının ödenmesi yönünde hüküm kurdu.

Kararın istinaf edilmesi üzerine dosya Bölge Adliye Mahkemesi’ne (BAM) taşındı. İstinaf dairesi, tanık beyanlarını ve delilleri yeniden değerlendirerek dikkat çekici bir tespitte bulundu:

Kahyaya ödemelerin tek bir merkezden değil, durakta çalışan her şoför tarafından ayrı ayrı yapıldığı belirlendi.
Davalı olarak gösterilen durak yönetimi ile davacı arasında yasal bir iş sözleşmesi (hizmet akdi) bulunmadığı tespit edildi.
Hukuki anlamda işveren sıfatının durak tüzel kişiliğine değil, hizmetten münferit olarak yararlanan araç sahiplerine ait olduğu ifade edildi.

Bu gerekçeler doğrultusunda BAM, davalı tarafın pasif husumet ehliyeti bulunmadığına hükmederek davayı usulden reddetti.

Yargıtay Son Noktayı Koydu: Karar Kesinleşti

Bölge Adliye Mahkemesi’nin ret kararı sonrası dosya temyiz incelemesi için Yargıtay’a gönderildi. Dosyayı karara bağlayan Yargıtay 9. Hukuk Dairesi, BAM tarafından verilen kararı hukuka uygun bularak onadı.

İçtihat niteliğindeki bu nihai karara göre; resmi bir hizmet sözleşmesine dayanmaksızın, minibüs şoförlerinin verdikleri bahşişler veya gönüllü katkılarla geçimini sağlayan kahyaların durak yönetimlerinden kıdem ve ihbar tazminatı almasının hukuken mümkün olmadığı tescillenmiş oldu.